Jak wykorzystać skropliny z pompy ciepła i nie marnować litrów wody

Ta przezroczysta, pozbawiona chloru i soli woda, która kapie z jednostki zewnętrznej pompy ciepła, przez lata trafiała prosto do kanalizacji, a przecież można ją wykorzystać znacznie sensowniej niż tylko spuszczać do rynny. Codziennie z powietrznej pompy typu split wydobywa się od kilku do kilkudziesięciu litrów kondensatu, a w sezonie grzewczym łączna objętość potrafi przebić półtora tysiąca litrów. Gdyby ktoś podszedł do tego zasobu jak do darmowego deszczu, ale bez pyłków, kurzu i kwaśnego odczynu atmosferycznego, zrozumiałby, dlaczego warto potraktować skropliny z pompy ciepła jako użyteczny produkt uboczny, a nie problem hydrauliczny.

• Podlewanie ogrodu skroplinami z pompy ciepła
• Odprowadzanie skroplin do kanalizacji i rozsączanie w gruncie
• Zbiornik na skropliny z pompy ciepła czy warto go montować

Podlewanie ogrodu skroplinami z pompy ciepła

Rośliny ogrodowe traktują tę wodę jak każdą inną deszczówkę, ponieważ jej skład chemiczny zbliżony jest do czystej wody destylowanej, a pH oscyluje w granicach 6,5-7,2. Pompa ciepła pobiera ciepło z powietrza i skrapla wilgoć na parowniku, więc w kondensacie nie pojawiają się żadne inhibitory korozji ani glikol, bo w obiegu chłodniczym po prostu ich nie ma.

Największą przeszkodą okazuje się nie jakość, lecz logistyka: skropliny ciekną z agregatu umieszczonego na elewacji lub w kotłowni, a warzywnik rzadko leży bezpośrednio pod nim. Najprostszym rozwiązaniem jest podłączenie do wylotu węża ogrodniczego o średnicy 16-20 mm i poprowadzenie go grawitacyjnie wzdłuż ściany budynku. Gdy spadek wynosi chociaż 2-3%, czyli około 2-3 cm na metr bieżący, woda sama spływa bez potrzeby montowania pompy.

Przy intensywnej eksploatacji urządzenia, zwłaszcza w wilgotne dni przejściowe, z wylotu potrafi wyciekać nawet 30-50 litrów na dobę, więc wąż warto poprowadzić do większego zbiornika typu mauser o pojemności 300-1000 l. Zgromadzony zapas świetnie sprawdza się potem do podlewania trawnika, krzewów borówki czy rabat bylinowych, które preferują miękką wodę bez wapnia. Zraszacze wynurzalne zasilane w ten sposób ograniczają pobór z wodociągu o kilkanaście metrów sześciennych rocznie, a to odczuwalna ulga dla portfela.

Nie każdy ogród nadaje się do takiego zasilania bez zastrzeżeń. Warzywa korzeniowe i sałaty, które mają kontakt z wodą deszczową padającą z nieba, są bezpieczne, ale rośliny podlewane skroplinami bezpośrednio na liście mogą gromadzić kurz i zarodniki grzybów, jeśli wylot instalacji jest w nieodpowiednim miejscu.

Wąż należy prowadzić w miejscu zacienionym, aby woda nie nagrzewała się przed dotarciem do korzeni, bo zimny szok zabija młode siewki. Dobrą praktyką jest też wyposażenie instalacji w prosty filtr siatkowy o oczku 0,8-1 mm montowany tuż przy wlocie do zbiornika, który wyłapie liście, owady i pył z powietrza zewnętrznego.

Kiedy ogród leży daleko od jednostki albo teren się wznoszy, a grawitacja nie wystarcza, pozostaje jeszcze mała pompa zanurzeniowa o mocy 200-400 W, która podnosi wodę na wyższy poziom. W typowych warunkach domowych takie urządzenie zużywa prąd za grosze, a pozwala wykorzystać każdą kroplę bez konieczności dowożenia wody beczką.

Odprowadzanie skroplin do kanalizacji i rozsączanie w gruncie

Gdy ogród nie istnieje albo jego powierzchnia nie pochłonie całej wilgoci, skropliny trafiają do pionu kanalizacyjnego przez syfon. To rozwiązanie przewiduje norma PN-EN 12056-3 dotycząca wewnętrznych instalacji odprowadzania ścieków, która wymaga, by syfon znalazł się poniżej wlotu kondensatu i chronił wnętrze budynku przed przykrymi zapachami z rury spustowej.

Syfon montuje się dlatego, że stały kontakt pary wodnej z kratką ściekową prowadziłby do wysychania zamknięcia wodnego i przenikania odorów do pomieszczenia. Wystarczy klasyczny syfon membranowy albo kulowy, który nie zamarznie zimą, gdy temperatura spada poniżej zera, a pompa nadal pracuje, bo ogrzewanie domu nie ma przerwy sezonowej. Bez syfonu instalacja działa, ale pachnie, a to jeden z najczęstszych powodów reklamacji użytkowników w pierwszych miesiącach eksploatacji.

Nie zawsze jest dostęp do kanalizacji, zwłaszcza w domach letniskowych i na obrzeżach działek, gdzie szambo lub oczyszczalnia stanowi jedyną możliwość. Wtedy sprawdza się rozsączanie w gruncie przez skrzynkę lub tunel rozsączający z perforowanego tworzywa, który odprowadza kondensat na głębokość 40-60 cm. Piasek gliniasty o współczynniku filtracji k10 = 1·10⁻⁵ m/s przyjmuje kilkaset litrów na dobę bez ryzyka zastoju, natomiast gliny ilaste praktycznie nie odprowadzają wody i w nich tunel się zapycha.

Rozsączanie działa skutecznie dzięki temu, że woda rozprowadzana jest poziomo w warstwie biologicznie czynnej, gdzie mikroorganizmy rozkładają wszelkie zanieczyszczenia organiczne pochodzące z powietrza. Woda opadowa spada z nieba prosto do gleby, więc kondensat z pompy ma podobne szanse na naturalne doczyszczenie, o ile grunt ma odpowiednią przepuszczalność.

Niedopuszczalne jest kierowanie skroplin do instalacji, do której wpadają ścieki bytowe, jeżeli studnia domowa leży w pobliżu, ponieważ przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie zabraniają zanieczyszczania wody przeznaczonej do spożycia. Rozporządzenie nie wspomina wprost o kondensacie, ale generalna zasada ochrony ujęć wody obowiązuje, dlatego warto zachować wymagane odległości, czyli minimum 15 m od studni, nawet gdy woda wydaje się czysta jak łza.

Rozsączanie w gruncie nie sprawdzi się na działkach z wysokim poziomem wody gruntowej, gdzie warstwa nieprzepuszczalna leży płytko pod powierzchnią. W takich warunkach tunel się zapełnia i pompa ciepła odcina się po osiągnięciu krytycznego poziomu w tacy ociekowej, co zmusza serwisanta do interwencji kilka razy w sezonie.

Zbiornik na skropliny z pompy ciepła czy warto go montować

Akumulacja kondensatu w zamkniętym zbiorniku z tworzywa sztucznego daje swobodę decyzji, co zrobić z wodą później, zamiast pozwalać jej spływać w jedno miejsce automatycznie. Standardowy model o pojemności 200-500 l kosztuje 350-900 PLN w zależności od producenta i wyposażenia dodatkowego, takiego jak kranik, filtr czy przyłącze do pompki ogrodowej.

Największym atutem bufora jest fakt, że użytkownik sam wybiera moment wykorzystania wody, niezależnie od harmonogramu pracy pompy. Skropliny powstają najintensywniej nocą, gdy powietrze jest chłodniejsze i bardziej wilgotne, a rano ogród podlewany jest już wcześniej zgromadzonym zasobem.

Montaż zbiornika naziemnego wymaga stabilnego podłoża, najlepiej płyty chodnikowej ułożonej na podsypce piaskowej, bo plastykowy zbiornik o pojemności 500 l wypełniony wodą waży pół tony. Podłoże powinno być idealnie równe, inaczej pojemnik odkształci się, a w skrajnych przypadkach pęknie przy pierwszym mrozie, gdy plastik stanie się kruchy.

Jeśli warunki pozwalają, pod zbiornikiem montuje się kranik do poboru wody oraz pływakowy zawór odcinający dopływ po osiągnięciu poziomu maksymalnego, co zabezpiecza przed przelaniem. Ten sam pływak można sprzęgnąć z czujnikiem pompy, by w sezonie zimowym, gdy zbiornik mógłby zamarznąć, nadmiar wody automatycznie skierował się do kanalizacji przez obejście.

Skropliny z pompy ciepła to czysta woda techniczna, dlatego bez zastrzeżeń nadaje się do spłukiwania toalety, prania, mycia samochodu czy napełniania fontann ogrodowych. Nie wolno ich natomiast pić, bo nie zostały przebadane pod kątem sanitarnym i mogą zawierać zarodniki pleśni unoszące się w powietrzu.

Ostateczna decyzja o sposobie zagospodarowania zależy od konkretnej sytuacji na działce i od tego, ile pracy użytkownik chce włożyć w dodatkową instalację hydrauliczną. Tam, gdzie warunki pozwalają i pada mało deszczu, każdy litr odzyskanej wody ma realną wartość, a jej miękkość rekompensuje twardą wodę z miejskich wodociągów. Najrozsądniej jest połączyć kilka metod, na przykład podlewając ogród przez większość roku i kierując nadmiar do rozsączania w okresach mokrych, bo wtedy instalacja pracuje bezobsługowo przez cały rok.

Źródła danych: PN-EN 12056-3 (systemy kanalizacyjne), Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (warunki techniczne budynków), materiały producentów pomp ciepła (karty techniczne), wytyczne ITB dotyczące odprowadzania kondensatu. Więcej informacji na stronach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego (pkn.pl) oraz Instytutu Techniki Budowlanej (itb.pl).